| Łoposzko Tadeusz


Łoposzko Tadeusz (1929 – 1994), historyk, prof. zw.  UMCS. Urodzony 15 VI 1929 roku w miasteczku Jałówka w pow. wołkowyskim. Ojciec był kierownikiem miejscowej polskiej szkoły, matka nauczycielką. Do września 1939 r. ukończył 4 klasy szkoły powszechnej. W latach 1939-1941 uczęszczał do szkoły białoruskiej, a w latach 1944-1946 do szkoły rosyjskiej. Po repatriacji w 1946 r. kontynuował naukę w Państwowym Gimnazjum i Liceum w Gdańsku. W latach 1949-1954 studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim, wykazując szczególne zainteresowanie historią starożytną i kulturą antyczną. Był słuchaczem m.in. profesorów: Izy Bieżuńskiej-Małowist, Kazimierza Kumanieckiego, Rafała Taubenschlaga.

W 1954 r. uzyskał stopień magistra, pisząc na seminarium prof. Izy Bieżuńskiej-Małowist pracę pt.”Polityka Marka Porcjusza Katona Młodszego”. W tym samym roku przybył do Lublina, rozpoczynając pracę jako asystent w Zakładzie Historii Starożytnej UMCS. W 1961 roku obronił na Uniwersytecie Warszawskim pracę doktorską „Plebs miejski w Rzymie w okresie schyłku republiki”, napisaną pod kierunkiem prof. Izy Bieżuńskiej-Małowist. W 1973 roku habilitował się na Wydziale Humanistycznym UMCS na podstawie rozprawy: Podstawy społeczne ruchu Publiusza Klodiusza” (drukowana pt. Trybunat Publiusza Klodiusza w świetle źródeł i historiografii, Warszawa 1974). W 1982 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1989 roku tytuł profesora zwyczajnego.

Pełnił na UMCS wiele ważnych funkcji administracyjnych i społecznych: Prezesa Rady Zakładowej ZNP (1972-1975); Dziekana Wydziału Humanistycznego (1975-1981), Prorektora ds. Studenckich (1982-1984), Dyrektora Instytutu Historii  (1987-1991).W latach  1985-1994 kierował Zakładem Historii Starożytnej.

Badania naukowe T. Łoposzki koncentrowały się w dwóch dziedzinach: historii społecznej starożytnego Rzymu oraz historii morskiej i podróży w starożytności. W swoich studiach poświeconych społeczeństwu rzymskiemu T. Łoposzko skoncentrował się na badaniu definicji, stratyfikacji majątkowej i roli politycznej plebsu miejskiego. Szczególną uwagę poświęcił  ruchom społecznym epoki późnej Republiki rzymskiej. Plebs miejski stał się w tym okresie bazą społeczną dla radykalnych polityków, usiłujących przeprowadzić reformy polityczne i społeczne (Mouvements sociaux a Rome dans les années 57-52 av. J.-C., Lublin 1980; Ruchy plebejskie w Rzymie (od Grakchów do Cezara, Lublin 1982).

Niewątpliwie najbardziej znaczącymi osiągnięciami naukowymi były badania dotyczące działalności Publiusza Klodiusza, trybuna ludowego z 58 roku p.n.e., który, wywodząc się z jednego z najbogatszych rodów patrycjuszowskich, przeszedł drogą adopcji do plebsu i wystąpił przeciwko konserwatywnym grupom arystokracji oraz senatowi, w którym uzyskali oni znaczącą przewagę. Ustalenia i publikacje zagraniczne T. Łoposzki (m.in. Włochy, Niemcy, Japonia, Węgry)  na temat działalności Klodiusza zapewniły mu stałe miejsce wśród światowych uczonych zajmujących się ta problematyką (Por. L. Fezzi, Tadeusz Łoposzko studioso di Publio Clodio Pulcro: spaunti sulla carestia del 57 a.C. , w: Terra, mare et homines II,  Studies in Memory of Professor Tadeusz Łoposzko, red. H. Kowalski, P. Madejski, „Res historica”, 2010, 29, s. 17-25).

Swoje badania i refleksje nad społeczeństwem rzymskim zebrał T. Łoposzko w dwóch podręcznikach: „Historia społeczna republikańskiego Rzymu”, Warszawa 1987 oraz „Zarys dziejów społecznych cesarstwa rzymskiego”, Lublin 1989.

Drugim nurtem badawczym T. Łoposzki była historia morska oraz dzieje podróży i odkryć geograficznych w starożytności. Podsumowaniem stała się książka: „Tajemnice starożytnej żeglugi”, Gdańsk 1977, w której przedstawił wiele nierozwiązanych do dziś zagadek. Historii wojen morskich dotyczyła książka: „Starożytne bitwy morskie”, Gdańsk 1992. Kontynuacją tych badań były kolejne prace poświecone problematyce morskiej: „Katastrofy antycznych flot wojennych”, Lublin 1993;  „Starożytni piraci Morza Śródziemnego”,Lublin 1994; „Thera. Największy kataklizm w dziejach ludzkości”, Lublin 1996. Był także znakomitym popularyzatorem historii starożytnej, opublikował wiele artykułów w czasopismach: „Mówią wieki” oraz „Meander”, w których starał się przybliżyć czytelnikom wiele interesujących problemów i zagadek starożytności.

T. Łoposzko był nie tylko wybitnym badaczem, ale również znakomitym nauczycielem i wychowawcą. Stworzył własną „szkołę” historyków specjalizujących się w badaniach dziejów Rzymu epoki późnej Republiki i wczesnego Cesarstwa. Jego uczniami są m.in.: H. Kowalski, E. Woźniak, D. Słapek, S. Ducin, I. Łuć. Jako opiekun stażu, a później recenzent uczestniczył też w przewodzie doktorskim N. Rogosza z Uniwersytetu Śląskiego.

Otrzymał odznaczenia państwowe: Złoty Krzyż Zasługi, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Medal Komisji Edukacji Narodowej, honorowy tytuł Zasłużonego Nauczyciela PRL oraz odznaczenia regionalne: Zasłużony dla Miasta Lublina, Zasłużony dla woj. lubelskiego, Zasłużony dla woj. bialskopodlaskiego.

Zm. 3 VIII 1994 r. w Lublinie, spoczywa na cmentarzy przy ul. Lipowej. Żona Maria (s d. Gajduk), historyk, dr nauk humanistycznych, b. pracownik Międzyuczelnianego Instytutu Nauk Politycznych UMCS. Dwie córki: Barbara (ur. 1954), mgr fizyki, nauczycielka; Danuta (ur. 1957), mgr filologii angielskiej; lektor w Wyższej Szkole Morskiej w Gdyni.


Kowalski H., Tadeusz Łoposzko (15 VI 1929 — 3 VIII 1994), [w:] H. Kowalski, W. Śladkowski (red.), Terra, Mare et homines. Volumen in memoriam Thaddei Łoposzko, Annales UMCS, sectio F, Lublin 1994, vol. XLIX, s. 9–14.

Kowalski H., Łoposzko Tadeusz (1929 – 1994),  w: Słownik biograficzny miasta Lublina, t. II, pod red. T. Radzika, A.A. Witusika, J. Ziółka, Lublin 1996, s. 148-150.

Kowalski H., Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej: Zakład Historii Starożytnej: historia i zakres badawczy, [w:] R. Kulesza, M. Stępień (red.), Historia starożytna w Polsce. Informator, Warszawa 2009, s. 192–196.

Kowalski H., Tadeusz  Łoposzko   (1929-1994), w:    Terra,  mare et  homines II: Studies in Memory of Professor Tadeusz Łoposzko, (Res Historica, XXIX),  Lublin 2010, s. 13-16. ( w j. ang.)

H. Kowalski, Lublin ośrodkiem badań nad historią starożytną (1918-2010) (w druku).

Bibliografia prac prof. dr hab. Tadeusza Łoposzki, oprac. T. Goworczyk, Lublin 1989.

Bibliografia prac prof. dr hab. Tadeusza Łoposzki, oprac. H. Kowalski, [w:] H. Kowalski, W. Śladkowski (red.), Terra, Mare et homines I, s. 15–26.

 Dr Henryk Kowalski